TL;DR خلاصه
- بیتکوین تازه فقط از راه پاداش بلاک، به دست ماینرها وارد شبکه میشود.
- هر ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک، یعنی حدود هر چهار سال، این پاداش نصف میشود.
- پاداش از ۵۰ بیتکوین شروع شد و از آوریل ۲۰۲۴ به ۳٫۱۲۵ بیتکوین رسیده است.
- همین نصفشدنها کل بیتکوینها را به سقف ۲۱ میلیون نزدیک میکنند، بیآنکه از آن رد شوند.
فرض کن در یک مسابقه، هر کس زودتر معمایی را حل کند جایزه میگیرد. حالا فرض کن قانون مسابقه از همان اول گفته باشد که هر چند سال یکبار، این جایزه نصف میشود. هاوینگ بیتکوین دقیقاً همین قانون است.
در این مقاله میبینی بیتکوین تازه از کجا میآید، هاوینگ چه چیزی را نصف میکند، تا امروز چند بار اتفاق افتاده و چرا تعداد کل بیتکوینها هیچوقت از ۲۱ میلیون بیشتر نمیشود.
بیتکوین تازه از کجا میآید
شبکهی بیتکوین تراکنشها را در بستههایی به نام «بلاک» ثبت میکند. بهطور میانگین، هر ۱۰ دقیقه یک بلاک تازه به زنجیره اضافه میشود.
کسانی که بلاکها را میسازند «ماینر» یا استخراجکننده نام دارند. کامپیوترهای ماینرها با هم رقابت میکنند و هر کدام زودتر بلاک معتبر بعدی را پیدا کند، آن را به زنجیره اضافه میکند.
ماینر برنده دو چیز میگیرد. اول «پاداش بلاک»؛ یعنی مقداری بیتکوین که همان لحظه، در اولین تراکنش همان بلاک، ساخته میشود. دوم، کارمزد همهی تراکنشهایی که در آن بلاک گذاشته است. پس درآمد ماینر یعنی پاداش بلاک بهعلاوهی کارمزدها.
نکتهی مهم اینجاست: پاداش بلاک تنها راه ورود بیتکوین تازه به دنیاست. هیچ بانک، شرکت یا شخصی نمیتواند بیتکوین اضافه چاپ کند.
هاوینگ یعنی نصفشدن پاداش
«هاوینگ» از واژهی انگلیسی Halving میآید، یعنی «نصف کردن». در بیتکوین، هر ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک یکبار، پاداش بلاک نصف میشود. کارمزدها نصف نمیشوند؛ فقط همان بخش بیتکوینِ تازهساخته کم میشود.
چرا میگویند «هر چهار سال»؟ یک حساب ساده: ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک ضرب در ۱۰ دقیقه میشود ۲٬۱۰۰٬۰۰۰ دقیقه، یعنی حدود ۱٬۴۵۸ روز. این تقریباً چهار سال است.
یک مثال روزمره: فکر کن کارفرمایی هر چهار سال، حقوق ثابت تو را برای همان کار همیشگی نصف کند، ولی انعامی که مشتریها میدهند سر جایش بماند. پاداش بلاک همان حقوق ثابت است و کارمزدها همان انعام.
تاریخچهی پاداش بلاک
از آغاز بیتکوین تا امروز، پاداش بلاک چهار بار نصف شده است:
- از ژانویهی ۲۰۰۹: ۵۰ بیتکوین برای هر بلاک
- نوامبر ۲۰۱۲، بلاک ۲۱۰٬۰۰۰: ۲۵ بیتکوین
- ژوئیهی ۲۰۱۶، بلاک ۴۲۰٬۰۰۰: ۱۲٫۵ بیتکوین
- مه ۲۰۲۰، بلاک ۶۳۰٬۰۰۰: ۶٫۲۵ بیتکوین
- آوریل ۲۰۲۴، بلاک ۸۴۰٬۰۰۰: ۳٫۱۲۵ بیتکوین
هاوینگ بعدی در بلاک ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ است و انتظار میرود حدود سال ۲۰۲۸ برسد. از آن بلاک، پاداش به ۱٫۵۶۲۵ بیتکوین میرسد.
میبینی که فاصلهها دقیقاً چهار سال نیست. دلیلش این است که هاوینگ به شمارهی بلاک بسته است، نه به تقویم؛ کمی پایینتر بیشتر بازش میکنیم.
سقف ۲۱ میلیون و آخرین بیتکوین
در دورهی اول، یعنی ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک با پاداش ۵۰، روی هم ۱۰٫۵ میلیون بیتکوین ساخته شد؛ درست نصف سقف ۲۱ میلیون. هر دورهی بعدی نصفِ دورهی قبل بیتکوین میسازد: ۵٫۲۵ میلیون، بعد ۲٫۶۲۵ میلیون و همینطور تا آخر.
یک کیک را تصور کن. نصفش را برمیداری، بعد نصفِ باقیمانده را، بعد باز نصفِ باقیمانده را. هر بار سهمت کوچکتر میشود و جمع سهمهایت هیچوقت از یک کیک کامل بیشتر نمیشود. جمع بیتکوینها هم همینطور به ۲۱ میلیون نزدیک میشود و از آن رد نمیشود.
تا هاوینگ ۲۰۲۴، نزدیک به ۹۴ درصد از کل بیتکوینها ساخته شده بود. باقیمانده در طول بیش از یک قرن، آهستهتر و آهستهتر اضافه میشود.
کوچکترین واحد بیتکوین «ساتوشی» است و هر بیتکوین ۱۰۰ میلیون ساتوشی است. پاداش بلاک بر حسب ساتوشی حساب میشود و بعد از هاوینگ سیوسوم به صفر میرسد. انتظار میرود آخرین بیتکوین تازه حدود سال ۲۱۴۰ ساخته شود. چون کسرهای کوچکتر از یک ساتوشی کنار میروند، جمع نهایی کمی کمتر از ۲۱ میلیون خواهد بود.
قاعدهای در کد، شمرده با بلاک
هاوینگ تصمیم یک مدیر یا یک جلسه نیست. این قاعده در نرمافزار بیتکوین نوشته شده و هزاران کامپیوتر در سراسر دنیا، که «نود» نام دارند، هر بلاک تازه را با آن میسنجند. اگر ماینری بیشتر از پاداش مجاز برای خودش بنویسد، نودها بلاکش را رد میکنند.
هاوینگ با شمارهی بلاک انجام میشود، نه با تاریخ تقویم. مثل دوندهای که بعد از هر ۱۰ دور جایزه میگیرد، نه سر هر ساعت؛ اگر تندتر بدود، زودتر به جایزه میرسد. برای همین روز دقیق هاوینگ بعدی را فقط میشود تخمین زد.
پس چه چیزی سرعت بلاکها را نزدیک ۱۰ دقیقه نگه میدارد؟ «تنظیم سختی». هر ۲٬۰۱۶ بلاک، یعنی حدود هر دو هفته، شبکه سختی پیدا کردن بلاک را دوباره تنظیم میکند. اگر بلاکها تندتر از ۱۰ دقیقه آمده باشند، کار سختتر میشود و اگر کندتر آمده باشند، آسانتر.
اینطوری، چه ماینرهای تازه بیایند و چه ماینرهایی بروند، ریتم بلاکها و در نتیجه ریتم تقریباً چهارسالهی هاوینگ سر جایش میماند.
پرسشهای پرتکرار
هاوینگ بعدی کی است؟
هاوینگ بعدی در بلاک ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ اتفاق میافتد و انتظار میرود حدود سال ۲۰۲۸ باشد. روز دقیقش از قبل معلوم نیست، چون به سرعت ساختهشدن بلاکها بستگی دارد. هرچه به آن نزدیکتر شویم، تخمین دقیقتر میشود. از آن بلاک، پاداش هر بلاک از ۳٫۱۲۵ به ۱٫۵۶۲۵ بیتکوین میرسد.
آیا کسی میتواند هاوینگ را عوض یا حذف کند؟
هیچ ماینر، شرکت یا شخصی بهتنهایی نمیتواند. قاعدهی هاوینگ در نرمافزاری است که نودهای سراسر دنیا اجرا میکنند و هر بلاکی را که بیشتر از سهم مجاز پاداش بگیرد رد میکنند. عوض کردن این قاعده یعنی بخش بزرگی از کاربران شبکه نرمافزار دیگری را بپذیرند، و تا امروز این قاعده بیتغییر مانده است.
بعد از آخرین بیتکوین چه میشود؟
حدود سال ۲۱۴۰، پاداش بلاک به صفر میرسد و دیگر بیتکوین تازهای ساخته نمیشود. ولی طبق طراحی بیتکوین، ساختن بلاکها ادامه پیدا میکند، چون تراکنشها هنوز باید ثبت شوند. از آن به بعد، درآمد ماینرها فقط از کارمزد تراکنشهایی است که در هر بلاک میگذارند.
آیا همهی رمزارزها هاوینگ دارند؟
نه. هاوینگ قاعدهی خود بیتکوین است و هر شبکه قانونهای خودش را دارد. بعضی شبکهها برنامهای شبیه آن دارند؛ مثلاً در لایتکوین هم پاداش بلاک هر ۸۴۰٬۰۰۰ بلاک نصف میشود. بعضی دیگر، مثل اتریوم، چنین برنامهی ثابتی ندارند. پس هر وقت دربارهی رمزارزی میخوانی، قاعدهی ساخت سکههای تازهاش را جدا نگاه کن.
