TL;DR خلاصه
- استیبلکوین توکنی است که طراحی شده ارزشش ثابت بماند، معمولاً برابر یک دلار.
- با آن ارزش را بین صرافیها و شبکهها جابهجا میکنند و در دنیای رمزارز یک واحد ثابت دارند.
- سه نوع اصلی دارد: با پشتوانهی پول رایج، با وثیقهی رمزارز، و الگوریتمی.
- ساختن و بازخرید توکن و آربیتراژ، قیمت را نزدیک یک دلار نگه میدارند.
فرض کن در بازاری هستی که قیمت همهچیز هر ساعت عوض میشود. حالا میخواهی پولت را چند ساعت یا چند روز جایی نگه داری که ارزشش همان بماند، بیآنکه از بازار بیرون بروی. استیبلکوین برای همین کار ساخته شده است.
«استیبل» در انگلیسی یعنی «پایدار» یا «ثابت». پس استیبلکوین یعنی رمزارزی که قرار است ارزشش ثابت بماند. در این مقاله میبینی این ثبات چطور ساخته میشود و چه انواعی دارد.
ایدهی اصلی: یک توکن، یک دلار
استیبلکوین توکنی روی بلاکچین است که طراحی شده ارزشی ثابت داشته باشد. بیشتر استیبلکوینها به دلار آمریکا گره خوردهاند؛ یعنی هر واحدشان قرار است برابر یک دلار باشد.
به این گرهخوردن «پگ» (peg) میگویند. پگ در اصل یعنی میخ یا گیره؛ انگار قیمت توکن با یک میخ به یک دلار وصل شده است.
ژتون شهربازی را در نظر بگیر. پول میدهی و ژتون میگیری، و ارزش هر ژتون از اول معلوم است؛ با بالا و پایین شدن چیزهای دیگر عوض نمیشود. استیبلکوین در دنیای رمزارز تقریباً همین نقش را دارد.
چرا مردم از استیبلکوین استفاده میکنند
- جابهجایی ارزش: استیبلکوین را میشود از یک صرافی به صرافی دیگر، یا از یک کیف پول به کیف پول دیگر فرستاد؛ در هر ساعت شبانهروز، حتی روزهای تعطیل.
- یک واحد ثابت: بعضیها بخشی از داراییشان را بهشکل استیبلکوین نگه میدارند تا ارزشش با نوسان رمزارزها بالا و پایین نرود، ولی در همان دنیای رمزارز بماند.
- خطکش قیمت: در بسیاری از صرافیها، قیمت رمزارزهای دیگر با تتر سنجیده میشود؛ مثل جفتارز «بیتکوین/تتر». اینجا استیبلکوین نقش خطکش را دارد.
- پرداخت و تسویه: بعضی از آدمها و کسبوکارها هم با استیبلکوین به هم پرداخت میکنند.
مثل مسافری که در سفر، بهجای چمدانی پر از کالاهایی که قیمتشان مدام عوض میشود، یک کیف پول نقد همراه دارد تا هر جا لازم شد، بداند دقیقاً چقدر در دست دارد.
سه نوع اصلی استیبلکوین
با پشتوانهی پول رایج. در این نوع، یک شرکت صادرکننده در برابر توکنهایی که در گردش است، ذخیره نگه میدارد؛ بیشتر بهشکل پول نقد و اوراق قرضهی کوتاهمدت دولتی. معروفترین نمونهها تتر (USDT) از شرکت تتر و یواسدیکوین (USDC) از شرکت سیرکل هستند. شبیه رسید انبار است: هر رسید، در برابر چیزی است که در انبار نگه داشته شده.
با وثیقهی رمزارز. در این نوع، مقداری رمزارز، مثلاً اتر، در یک قرارداد هوشمند قفل میشود و در برابرش استیبلکوین ساخته میشود. ارزش وثیقه باید بیشتر از استیبلکوینی باشد که ساخته میشود؛ به این «وثیقهی بیش از ارزش» میگویند. دای (DAI) یکی از شناختهشدهترین نمونههای این نوع است. مثل گرو گذاشتن طلا برای گرفتن وامی کوچکتر از ارزش همان طلا. اگر ارزش وثیقه بیش از حد پایین بیاید، سامانه آن را میفروشد تا توکنها همچنان پشتوانه داشته باشند.
الگوریتمی. این نوع سعی میکند پگ را بیشتر با قاعدههای نرمافزاری نگه دارد، نه با ذخیرهی کامل. مثل ترموستاتی که با روشن و خاموش کردن بخاری دمای اتاق را ثابت نگه میدارد، این طرحها با کم و زیاد کردن تعداد توکنها سعی میکنند قیمت را نزدیک یک دلار نگه دارند. شناختهشدهترین نمونهاش ترا یواسدی (UST) بود که این کار را با ساختن و سوزاندن توکن دیگری به نام لونا انجام میداد. ترا یواسدی در مه ۲۰۲۲ پگش را با یک دلار از دست داد.
پگ چطور سر جایش میماند
ساختن و بازخرید. در نوع با پشتوانهی پول رایج، مشتریهای تأییدشدهی صادرکننده دلار میفرستند و به همان اندازه توکن تازه میگیرند؛ به این «ساختن» میگویند. برعکسش هم ممکن است: توکن را پس میدهند، دلار میگیرند و آن توکنها از بین میروند؛ این «بازخرید» است.
آربیتراژ. اگر قیمت توکن در بازار کمی پایینتر از یک دلار برود، معاملهگرها آن را ارزانتر میخرند و از صادرکننده یک دلار کامل پس میگیرند. همین خریدها قیمت را بالا میبرد. اگر قیمت کمی بالاتر از یک دلار برود، توکن تازه را با یک دلار میسازند و گرانتر میفروشند و قیمت پایین میآید.
مثل دو مغازه که یک جنس را میفروشند. اگر یکی ارزانتر بدهد، مشتریها به آنجا میروند تا قیمت دو مغازه دوباره به هم نزدیک شود. در نوع با وثیقهی رمزارز، همین کار را قاعدههای خود سامانه و وثیقهها انجام میدهند.
وقتی قیمت بازار یک استیبلکوین از یک دلار فاصله بگیرد، میگویند «دیپگ» (depeg) شده است.
یک استیبلکوین روی چند شبکه
بیشتر استیبلکوینها شبکهی بلاکچین جداگانهی خودشان را ندارند و روی شبکههای دیگر ساخته میشوند. مثلاً تتر روی اتریوم، ترون و چند شبکهی دیگر وجود دارد. در صرافیها این شبکهها را معمولاً با نامهایی مثل ERC20 برای اتریوم و TRC20 برای ترون میبینی.
نکتهی کلیدی این است: شبکهی فرستنده و شبکهی آدرس گیرنده باید یکی باشد. تتر روی اتریوم و تتر روی ترون هر دو تتر هستند، ولی از دو راه جدا جابهجا میشوند.
مثل باری که هم با قطار میشود فرستاد و هم با کامیون. اگر بار را با قطار فرستادی، گیرنده باید در ایستگاه قطار منتظرش باشد، نه در پایانهی باربری.
کارمزد فرستادن هم به شبکه بستگی دارد و معمولاً با رمزارز خود همان شبکه پرداخت میشود؛ مثلاً روی اتریوم، کارمزد با اتر حساب میشود.
پرسشهای پرتکرار
آیا یک تتر همیشه دقیقاً یک دلار است؟
نه همیشه دقیقاً. قیمت بازار تتر معمولاً بسیار نزدیک یک دلار است، ولی گاهی کمی بالاتر یا پایینتر از آن معامله میشود. ساختن و بازخرید توکن و آربیتراژ، یعنی همان سازوکارهایی که در این مقاله دیدی، قیمت را دوباره به سمت یک دلار میبرند. هدف طراحی این است که این فاصله کوچک بماند.
فرق تتر و یواسدیکوین چیست؟
هر دو از نوع با پشتوانهی پول رایج هستند و هر دو به یک دلار گره خوردهاند. فرق اصلیشان صادرکننده است: تتر را شرکت تتر منتشر میکند و یواسدیکوین را شرکت سیرکل. هر کدام ذخایر خودش را نگه میدارد و دربارهی آن گزارش منتشر میکند. هر دو هم روی چند شبکهی بلاکچین وجود دارند.
استیبلکوین با دلاری که در حساب بانکی است چه فرقی دارد؟
دلار بانکی در حساب بانک ثبت میشود و جابهجاییاش از مسیر بانکها میگذرد. استیبلکوین توکنی روی بلاکچین است که در کیف پول دیجیتال نگه داشته میشود و میشود آن را در هر ساعت شبانهروز، مستقیم به کیف پول دیگری فرستاد. ارزشش به دلار گره خورده، ولی صادرکنندهاش معمولاً یک شرکت یا یک سامانهی بلاکچینی است، نه بانک.
چرا کارمزد فرستادن تتر روی شبکههای مختلف فرق دارد؟
چون هر شبکه قاعدهی کارمزد خودش را دارد. کارمزد را خود شبکه میگیرد، نه تتر، و معمولاً با رمزارز همان شبکه حساب میشود؛ مثلاً روی اتریوم با اتر. شلوغی شبکه هم اثر دارد: وقتی تراکنشهای زیادی منتظر ثبت هستند، کارمزد بالاتر میرود. برای همین فرستادن یک مقدار تتر روی دو شبکه، کارمزدهای متفاوتی دارد.
